ΠΟΛΥΧΡΟΝΗΣ ΛΕΜΠΕΣΗΣ (1848-1913)

Ο Πολύχρονης Λεμπέσης θεωρείται σήμερα ένας από τους μεγαλύτερους ζωγράφους της νεώτερης Ελλάδας. Αυτό όμως άργησε ν' αναγνωριστεί και οφείλεται εκτός των άλλων και στην δική του σεμνότητα και ιδιοσυγκρασία. Μία γνήσια Αρβανίτικη ιδιοσυγκρασία που δεν μπορούσε να συμβιβαστεί με την τότε καλλιτεχνική νοοτροπία, "που ζούσε ακόμα στο βερμπαλιστικό ρομαντισμό, που αγαπούσε τις μεγάλες χειρονομίες, τις καθαρευουσιάνικες μεγαλοστομίες, τις αλληλοκολακείες, τις μικρότητες των καλλιτεχνικών καυγάδων" (Ν. Ζιάς).
Ο Πολύχρονης Λεμπέσης γεννήθηκε το 1848 στην Σαλαμίνα (ή στο Κρανίδι), 'αλλ' οι μακρινοί του πρόγονοι είχαν έλθει από τα Παραπούγγια (Λεύκτρα) της Θήβας. Η οικογένεια του ήταν πάμφτωχοι τσοπάνηδες και οι σπουδές που έκανε στο Μόναχο δεν εξηγούνται παρά με το γεγονός ότι έδειξε προσωπικό ενδιαφέρον ο άλλος μεγάλος και ιδιόρρυθμος Αρβανίτης πολιτικός, ο Δ. Βούλγαρης ή Τζουμπές. Στο Μόναχο δούλεψε μερικά από τα ονομαστότερα έργα του, μεταξύ των οποίων και "τα κουνέλια" που δημοσιεύουμε. Γυρνώντας στην Αθήνα οι μόνοι που του συμπαραστάθηκαν ήταν οι Δραγούμηδες και ο Παύλος Μελάς. Στον Παύλο Νιρβάνα οφείλεται η προσπάθεια αποκατάστασης του Π. Λεμπέση.
Πέθανε στην Αθήνα το 1913 πάμφτωχος και αγνοημένος δουλεύοντας αγιογραφίες για να οικονομάει τα προς το ζειν. Για να εξασφαλιστούν τα έξοδα της κηδείας του πουλήθηκαν (2 και 5 δρχ. το κομμάτι!) σχεδόν όλοι οι πίνακες του.
Μόλις 14 χρόνια μετά τον θάνατο του ο Μ. Βέλμος μέσα από το περιοδικό του "Φραγκέλιο" θα ξεσπάσει κατά των περί την τέχνη πονηρός ή μακαρίως τυρβαζόντων:
"Ω τι τρομερό! Ο πιο σπουδαίος ζωγράφος της Ελλάδας, νά' ναι άγνωστος!... Φτου σας ανόητοι! Μα όχι! καλά κάνατε και σκοτώσατε μια ώρα αρχύτερα τον Λεμπέση, γιατί εσείς δεν είσαστ' άξιοι να πιάνετε ούτε τ' όνομα του.
Είχε χαρακτηριστεί "Παπαδιαμάντης της ζωγραφικής". Ήταν άλλωστε φίλος του Παπαδιαμάντη.
Σημαντικότερα έργα του: Τα πορτραίτα του γέρου και της γριάς Σούρμπαινας και Μ. Δραγούμη, του Σερπιέρη, ημίγυμνο παιδί, χωρική σε γαϊδουράκι ο Χρ. Καψάλης, νεκρές φύσεις, το κορίτσι που ταίζει περιστέρια και οι αγιογραφίες στα Αμπελάκια, στον Αγ. Κων/νο Πειραιά και τον Άη Γιάννη Καρύτση.